ไลฟ์บ่อยจนเสียงแหบ เสียงหาย ดูแลเสียงยังไงให้ไลฟ์ได้ยาว ๆ — ฉบับวีเจ

ไลฟ์วันละหลายชั่วโมง พูดไม่หยุด ร้องเพลงบ้าง เชียร์ PK บ้าง พอไลฟ์ติดกันหลายวัน เสียงเริ่มแห้ง เริ่มแหบ บางคนตื่นมาเสียงหายไปเลย เรื่องนี้เจอกันบ่อย จนมีครูสอนไลฟ์มาเล่าประสบการณ์ตัวเองและแชร์วิธีดูแลกันใน Lemon8

เสียงคือเครื่องมือทำงานหลักของวีเจ บทความนี้พี่ ๆ ทีมงานเลยรวบรวมวิธีดูแลเสียงจาก NIDCD (สถาบันโรคหูหนวกและความผิดปกติด้านการสื่อสาร ในสังกัดสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ) และ Cleveland Clinic มาปรับให้เข้ากับชีวิตคนไลฟ์ ว่าก่อน ระหว่าง และหลังไลฟ์ควรทำอะไร

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ถ้ามีอาการผิดปกติ ไปพบแพทย์จะดีที่สุดนะ

ทำไมไลฟ์นาน ๆ แล้วเสียงพัง

Cleveland Clinic อธิบายว่า เสียงแหบส่วนใหญ่เกิดจากการใช้เสียงมากเกินไป และมักหายได้เอง การใช้เสียงมากกว่าปกติหรือใช้ผิดไปจากเดิม อย่างพูดยาว ๆ หรือตะโกน ก็เป็นสาเหตุที่พบบ่อย

ลองนึกถึงไลฟ์หนึ่งรอบ เราพูดต่อเนื่องเป็นชั่วโมง บางทีต้องพูดแข่งกับเพลงที่เปิดคลอ หรือตะโกนเชียร์ตอน ไลฟ์ PK ทำแบบนี้ทุกวันโดยไม่พัก เสียงก็ล้าได้ไม่ยาก

เช็กก่อน: สัญญาณว่าเสียงเริ่มมีปัญหา

NIDCD มีคำถามง่าย ๆ ไว้ให้เช็กตัวเอง ถ้าตอบว่า “ใช่” สักข้อ อาจเป็นสัญญาณว่าเสียงเริ่มมีปัญหา

• เสียงแหบหรือเสียงแห้งผิดปกติ
• ร้องเพลงโน้ตสูงบางตัวไม่ขึ้นเหมือนเดิม
• เสียงทุ้มลงไปแบบกะทันหัน
• คอรู้สึกระคาย เจ็บ หรือตึงบ่อย ๆ
• รู้สึกว่าต้องออกแรงกว่าจะพูดได้
• ต้องกระแอมกระไอบ่อย ๆ

ระหว่างไลฟ์: ใช้เสียงให้ฉลาด

• ขยับไมค์มาใกล้ ไม่ต้องตะโกน NIDCD แนะนำให้ใช้ไมโครโฟนช่วยเมื่อเหมาะสม ถ้าไมค์อยู่ไกล เราจะเผลอพูดดังขึ้นโดยไม่รู้ตัว ใครยังใช้ไมค์มือถืออยู่ ลองดูไมค์งบน้อยใน อุปกรณ์ไลฟ์สดสำหรับวีเจมือใหม่
• อย่าพูดแข่งกับเสียงดัง NIDCD บอกว่าการพยายามพูดให้ดังกว่าเสียงรอบข้างทำให้เสียงล้า ถ้าเปิดเพลงคลอ ลดเสียงเพลงลงให้เราพูดได้สบาย ๆ (และเลือกเพลงที่ใช้ได้ไม่ติดลิขสิทธิ์ อ่าน เปิดเพลงตอนไลฟ์ยังไงไม่ให้โดนปิดเสียง)
• เลี่ยงเสียงสุดขั้ว ทั้งกรี๊ดและกระซิบ NIDCD บอกว่าพูดดังเกินไปกับเบาเกินไปต่างก็ทำให้เสียงล้าได้ ช่วง PK ที่มันส์ ๆ ลองเชียร์ด้วยท่าทาง สติกเกอร์ หรือเอฟเฟกต์แทนการตะโกนบ้าง
• พูดโดยใช้ลมหายใจช่วย NIDCD แนะนำให้หายใจลึกจากช่วงอก ไม่ใช้แค่คอ เพราะการพูดจากคออย่างเดียวโดยไม่มีลมช่วย ทำให้เสียงล้าเร็ว
• จิบน้ำตลอด วางแก้วน้ำไว้ใกล้ ๆ จิบระหว่างคุย
• พักเสียงเป็นช่วง ๆ NIDCD เรียกว่า “vocal naps” คือพักเสียงเป็นระยะระหว่างวัน ในไลฟ์อาจเป็นช่วงที่ให้คนดูพิมพ์ตอบคำถาม ช่วงเล่นเกมที่ไม่ต้องพูดเยอะ หรือ ชวนเพื่อนขึ้นไลฟ์คู่หรือไลฟ์กลุ่ม ช่วยกันแบ่งพูด

นอกไลฟ์: ดูแลเสียงในชีวิตประจำวัน

คำแนะนำจาก NIDCD และ Cleveland Clinic ที่ใช้กับชีวิตวีเจได้เลย

• ดื่มน้ำให้พอ ถ้าดื่มกาแฟหรือแอลกอฮอล์ ให้ดื่มน้ำเปล่าชดเชยด้วย Cleveland Clinic แนะนำให้เลี่ยงเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์หรือคาเฟอีน
• ระวังอากาศแห้ง ห้องแอร์ที่ไลฟ์ทั้งคืนมักแห้ง NIDCD แนะนำให้ใช้เครื่องเพิ่มความชื้นในบ้าน โดยระบุว่าแนะนำความชื้นราว 30%
• ไม่สูบบุหรี่ และเลี่ยงควันบุหรี่มือสอง เพราะควันทำให้สายเสียงระคายเคือง
• เลี่ยงอาหารเผ็ด NIDCD อธิบายว่าอาหารเผ็ดทำให้กรดในกระเพาะไหลย้อนขึ้นมาที่คอหรือหลอดอาหารได้ ถ้ามีอาการกรดไหลย้อนบ่อย ๆ ให้ปรึกษาแพทย์
• นอนให้พอ NIDCD บอกว่าร่างกายที่อ่อนล้าส่งผลไม่ดีกับเสียง ไลฟ์ดึกทุกคืนแล้วนอนน้อย เสียงก็พังง่ายขึ้น
• ล้างมือบ่อย ๆ กันหวัดกันไข้ ซึ่งทำให้เสียงทำงานหนักขึ้น
• ระวังยาบางตัว NIDCD บอกว่ายาแก้หวัดหรือยาแก้แพ้บางชนิดอาจทำให้สายเสียงแห้ง ถ้ามีปัญหาเรื่องเสียง ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรว่ายาตัวไหนปลอดภัย
• เลี่ยงน้ำยาบ้วนปากที่มีแอลกอฮอล์ หรือสารเคมีที่ระคายเคือง

ถ้าเห็นสูตรดูแลเสียงที่แชร์กันในโซเชียล อย่างยาอม สเปรย์ หรือเครื่องดื่มต่าง ๆ ก่อนใช้ ถามเภสัชกรหรือแพทย์อีกที โดยเฉพาะคนที่มีโรคประจำตัวหรือแพ้ยา

พอเสียงแหบแล้ว ทำยังไงดี

• พักเสียงจริง ๆ NIDCD แนะนำให้เลี่ยงการพูดหรือร้องเพลงตอนเสียงแหบหรือเสียงล้า และให้พักเสียงตอนป่วย เพราะการป่วยทำให้เสียงทำงานหนักขึ้น
• อย่ากระซิบแทน การกระซิบก็เป็นการใช้เสียงแบบสุดขั้วที่ NIDCD แนะนำให้เลี่ยงเหมือนกัน
• งดไลฟ์หรือปรับรูปแบบห้อง บอกคนดูตรง ๆ ว่าวันนี้ขอพักเสียง ดีกว่าฝืนไลฟ์ทั้งที่เสียงไม่ไหว การดูแลความสัมพันธ์กับคนดูไว้ตั้งแต่ก่อน ช่วยให้วันที่ต้องพักไม่น่ากังวลเท่าไหร่ (อ่าน แฟนคลับในห้องไลฟ์)
• วางตารางไลฟ์ให้มีวันพัก ไลฟ์ให้เป็นเวลาสม่ำเสมอ ดีกว่าโหมยาวทุกวันจนพัง ดูวิธีวางตารางได้ที่ ไลฟ์เวลาไหนดีที่สุด

เมื่อไหร่ควรไปหาหมอ

Cleveland Clinic แนะนำให้ปรึกษาแพทย์ ถ้าเสียงแหบนาน 3 สัปดาห์ขึ้นไป และให้ไปพบแพทย์ทันทีถ้ามีอาการเหล่านี้

• เจ็บตอนพูดหรือกลืน
• หายใจลำบากหรือกลืนลำบาก
• ไอเป็นเลือด
• คลำเจอก้อนที่คอ
• เสียงหายไปเลย

แพทย์ที่ดูแลเรื่องนี้โดยตรงคือ แพทย์หู คอ จมูก (ENT) และ NIDCD ยังแนะนำ การฝึกเสียง (voice therapy) กับนักแก้ไขการพูดที่มีประสบการณ์เรื่องเสียง ซึ่งช่วยสอนใช้เสียงให้ถูกวิธีได้ เหมาะกับคนที่ใช้เสียงทำงานทุกวันแบบวีเจ

ดูแลเสียง = ดูแลตัวเอง

การไลฟ์ให้ได้ยาว ๆ ไม่ได้อยู่ที่ไลฟ์ให้นานที่สุดในแต่ละวัน แต่อยู่ที่ร่างกายไหวไปได้เรื่อย ๆ เสียง ใจ และเวลานอน ไปด้วยกันหมด ใครรู้สึกเหนื่อยทั้งกายทั้งใจจากการไลฟ์ อ่าน ไลฟ์แล้วท้อ ทำไงดี ประกอบได้

สรุป

เสียงแหบจากการไลฟ์ส่วนใหญ่มาจากการใช้เสียงหนักเกินไป และมักดีขึ้นเมื่อพัก ระหว่างไลฟ์ให้ขยับไมค์ใกล้ ลดเพลงคลอ เลี่ยงตะโกนและกระซิบ จิบน้ำ และพักเสียงเป็นช่วง ๆ นอกไลฟ์ก็ดื่มน้ำ นอนให้พอ ระวังอากาศแห้งกับควันบุหรี่ ถ้าเสียงแหบนานหลายสัปดาห์หรือมีอาการเตือน อย่ารอ ไปหาแพทย์หู คอ จมูกเลยนะ

อยากเริ่มเป็นวีเจแบบมีพี่ ๆ ทีมงานช่วยวางตารางไลฟ์ให้พอดีกับร่างกาย แวะมาคุยกันได้ที่หน้า สมัครเป็น Live VJ หรือดูว่าการ อยู่สังกัด ช่วยอะไรได้บ้างนะจ้า

แหล่งอ้างอิง: NIDCD (National Institute on Deafness and Other Communication Disorders), “Taking Care of Your Voice” · Cleveland Clinic, “Hoarseness (Dysphonia)”